Je tekent een contract, de eerste werkdag staat in je agenda, en dan verschijn je gewoon niet. Geen bericht, geen smoesje, geen enkel teken van leven. Klinkt onbeschoft? Voor een groeiende groep jongeren is het de nieuwste manier om een baan af te wijzen die ze eigenlijk niet meer willen. Het heeft zelfs een naam: career catfishing.
Wat career catfishing precies is
De term is een variant op het bekende catfishen uit de datingwereld, waar je iemand voorspiegelt die je niet bent. Bij career catfishing gebeurt iets vergelijkbaars, maar dan andersom: je presenteert jezelf enthousiast tijdens de sollicitatieprocedure, accepteert het aanbod, en verdwijnt vervolgens zonder uitleg voordat je daadwerkelijk begint. Soms blijf je zelfs een paar dagen weg terwijl de werkgever je al heeft ingepland voor onboarding.
Het verschilt van het klassieke ghosten tijdens een sollicitatieproces, waarbij je simpelweg niet reageert op een afwijzing of een volgende ronde. Hier heb je al ja gezegd. De werkgever heeft de vacature ingetrokken, collega's ingelicht en misschien zelfs een laptop klaargezet. En dan: niets.
Waarom steeds meer jongeren dit doen
De verklaring die het vaakst terugkomt, is dat jongeren het gevoel hebben eindelijk iets terug te doen tegen een arbeidsmarkt die hen zelf jarenlang liet wachten. Lange sollicitatieprocedures met vijf gesprekken, recruiters die nooit meer iets laten horen na een eerste kennismaking, en vacatures die blijven openstaan terwijl je allang bent afgewezen: voor veel twintigers voelt het oneerlijk dat zij wel netjes moeten reageren terwijl bedrijven dat zelden doen.
Daarnaast speelt er iets anders mee. Na het ondertekenen van een contract gaat de twijfel vaak pas goed los. Je vergelijkt het aanbod nog eens met een ander gesprek dat beter voelde, of je realiseert je dat de functie toch niet past bij wat je zocht. In plaats van dat gesprek aan te gaan, kiezen veel jongeren voor de weg van de minste weerstand: stilte.
Dit sluit aan bij een trend die we al eerder behandelden: career cushioning, waarbij je jezelf alvast indekt voor het geval je huidige baan misbevalt. Career catfishing is in zekere zin de volgende stap: niet voorzichtig een vangnet spannen, maar gewoon met de noorderzon vertrekken nog voordat je bent begonnen.
De cijfers achter de trend
Een enquête van CV Genius onder duizend Britse werknemers liet zien dat 34 procent van gen Z toegeeft ooit career catfishing te hebben toegepast, tegenover 24 procent van de millennials en nog geen 11 procent van gen X. In de Verenigde Staten meldde ruim de helft van de ondervraagde hiring managers dat een gen Z-kandidaat spoorloos verdween nadat ze een formeel aanbod hadden geaccepteerd. Forbes schreef eerder dit jaar dat dit voor steeds meer werkgevers een serieus wervingsprobleem wordt, zeker in sectoren waar al krapte is.
Wat opvalt: werkgevers ghosten zelf minstens zo vaak. Sollicitanten die na een sterk gesprek nooit meer iets horen, horen niets terug op een mail, of zien de vacature stilletjes verdwijnen zonder afwijzing. Career catfishing is voor veel jongeren dus geen losstaand fenomeen, maar een reactie op jarenlange stilte van de andere kant.
Wat dit betekent als je zelf twijfelt over een nieuwe baan
Misschien herken je het gevoel wel: je hebt ja gezegd tegen een aanbod en nu voel je spijt. Dat is menselijk en het overkomt bijna iedereen weleens. Het verschil zit in wat je ermee doet. Verdwijnen lost op de korte termijn je ongemak op, maar schuift het probleem alleen door naar iemand anders: je toekomstige leidinggevende, die nu met een gat in het team zit, of je oude collega's, die misschien al afscheid van je hadden genomen.
Herken je dit gevoel vaker rond grote beslissingen op het werk? Dan is het de moeite waard om ook te kijken naar hoe impostersyndroom je tegenhoudt bij stappen die je eigenlijk wel aankunt. Twijfel over een nieuwe baan heeft namelijk niet altijd met de baan zelf te maken, maar soms met onzekerheid over of je het wel verdient.
De risico's die je gemakkelijk over het hoofd ziet
Nederland is klein, en veel sectoren zijn dat nog meer. Recruiters wisselen van bureau, leidinggevenden duiken jaren later weer op bij een ander bedrijf, en LinkedIn onthoudt alles. Een goede referentie raak je kwijt zodra je zonder uitleg verdwijnt, en in sommige branches gaat zo'n verhaal sneller rond dan je denkt.
Er is ook een financieel risico. Sommige arbeidsovereenkomsten bevatten een proeftijdbeding of afspraken over een opzegtermijn die formeel al ingaat zodra je hebt getekend. Simpelweg wegblijven kan in theorie leiden tot een loonvordering of een geschil over gemaakte kosten, zeker als de werkgever al onkosten heeft gemaakt voor jouw onboarding. Dat gebeurt zelden, maar het risico bestaat wel, en het is iets anders dan een vacature die je rustig afwijst voordat je tekent.
Dit doe je in plaats van spoorloos verdwijnen
Een kort, eerlijk bericht kost je vijf minuten en voorkomt al die risico's. "Ik heb er nog eens goed over nagedacht en ik ga toch niet starten, omdat..." is voldoende. Je hoeft geen uitgebreide motivatie te geven en zeker geen excuses te verzinnen. Werkgevers die zelf ook weleens kandidaten laten wachten, zullen dit meestal prima begrijpen.
Twijfel je nog voordat je hebt getekend? Neem dan de tijd die je nodig hebt voordat je ja zegt, in plaats van achteraf spijt te krijgen. En loop je structureel tegen hetzelfde soort twijfel aan bij elke nieuwe stap? Dan ligt de oplossing niet in een volgende baan afzeggen, maar in uitzoeken waar die terugkerende onzekerheid vandaan komt. Dat is minder dramatisch dan verdwijnen, maar het werkt wel echt.